Chương 3.2 — Rủi ro giá và phái sinh trong dầu khí
Các loại rủi ro giá trong dầu khí và chiến lược phòng vệ tương ứng.
Ví dụ hoán đổi khí giữa nhà sản xuất và công ty phân phối địa phương (LDC).
Các dạng rủi ro giá đặc thù
Trong dầu khí, rủi ro giá không chỉ là "giá lên hay xuống". Có nhiều lớp rủi ro cần phân biệt:
- Rủi ro giá phẳng (flat price): mức giá tuyệt đối của dầu/khí biến động.
- Rủi ro chênh lệch cơ sở (basis risk): chênh lệch giữa giá tại địa điểm của doanh nghiệp và giá tại hub tham chiếu (ví dụ Henry Hub) thay đổi bất ngờ.
- Rủi ro biên lọc dầu (crack spread): chênh lệch giữa giá sản phẩm tinh chế và giá dầu thô — quyết định lợi nhuận nhà máy lọc dầu.
- Rủi ro thời điểm (calendar/time spread): chênh lệch giá giữa các kỳ hạn khác nhau.
Bảng chiến lược phòng vệ theo vai trò
| Chủ thể | Lo ngại | Công cụ phòng vệ điển hình |
|---|---|---|
| Nhà sản xuất dầu/khí | Giá giảm | Bán hợp đồng tương lai/kỳ hạn, mua quyền chọn bán (put), hoán đổi nhận giá cố định |
| Nhà máy lọc dầu | Giá dầu thô tăng, biên lọc thu hẹp | Mua tương lai dầu thô, phòng vệ crack spread |
| Công ty phân phối / hộ tiêu thụ lớn | Giá khí/điện tăng | Mua tương lai/kỳ hạn, mua quyền chọn mua (call), hoán đổi trả giá cố định |
| Công ty thương mại/marketer | Basis risk, tồn kho | Hợp đồng basis swap, quyền chọn, lưu kho phòng vệ |
Ví dụ: hoán đổi khí giữa nhà sản xuất và công ty phân phối địa phương (LDC)
Một công ty phân phối khí địa phương (LDC) lo giá khí mùa đông tăng cao, còn nhà sản xuất lo giá giảm. Họ ký hoán đổi tại giá cố định, ví dụ 3,5 USD/MMBtu:
- Giá thị trường vượt 3,5 USD: nhà sản xuất bù phần chênh cho LDC — LDC mua khí thật giá cao nhưng được bù, nên chi phí ròng vẫn ở 3,5 USD.
- Giá thị trường dưới 3,5 USD: LDC bù cho nhà sản xuất — nhà sản xuất bán khí thật giá thấp nhưng được bù, nên doanh thu ròng vẫn 3,5 USD.
Cả hai khóa được giá mục tiêu, ổn định ngân sách và dòng tiền. Lưu ý: nếu khí của nhà sản xuất ở một điểm khác Henry Hub, vẫn còn basis risk cần phòng vệ riêng bằng basis swap.
Cập nhật 2026
Thị trường ngày nay cung cấp đầy đủ sản phẩm tương lai/quyền chọn cho dầu thô (WTI, Brent), sản phẩm tinh chế, khí Henry Hub, và hàng loạt hợp đồng basis theo từng vùng. Sau các cải cách, phần lớn hoán đổi tiêu chuẩn được bù trừ tập trung, giảm rủi ro đối tác — bài học rút ra từ sự sụp đổ của các "đại gia" giao dịch năng lượng đầu thập niên 2000.